ล้วนสืบสานงานทอผ้ามาจากบรรพบุรุษซึ่งมีทั้งความแตกต่างกันด้านเทคนิคการทอ ลวดลาย การให้สี การย้อมสีและวัตถุดิบที่ใช้ ในขณะเดียวกันก็มีการถ่ายทอดลวดลาย กรรมวิธีการผลิตซึ่งกันและกันเสมอ แต่ผ้าทอของกลุ่มชาติพันธุ์เขมรมีเอกลักษณ์เด่นชัดที่สุดมีความกลมกลืนกันของลวดลายและสีสัน สีย้อมนั้นนิยมใช้สีธรรมชาติที่ได้จากพืชหลายชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์จากสัตว์ ทำให้ผ้าไหมที่ผลิตออกมามีสีเย็นตาไม่ฉูดฉาด
กระบวนการผลิตผ้าไหมนั้นเริ่มต้นจากการปลูกต้นหม่อน การเลี้ยงตัวไหม สาวไหม ออกแบบลวดลาย การย้อมสี แล้วจึงนำมาทอเป็นผืนผ้า ในแต่ละขั้นตอนล้วนต้องอาศัยความละเอียดอ่อน ความชำนาญและมีใจรักของช่างทอ
ผ้าพื้นเมืองสุรินทร์
ในจังหวัดสุรินทร์มีการทอผ้ามากมายหลายแบบ ซึ่งอาจแบ่งออกได้เป็น ๓ ประเภท คือ
๑. ผ้านุ่งหญิง และผ้านุ่งชาย
๒. ผ้าสไบ และผ้าขาวม้า
๓. เชิงผ้านุ่ง
ผ้านุ่งหญิง และผ้านุ่งชาย ผ้าชนิดนี้นิยมทอมากที่สุด มีหลายสี หลากลวดลาย และส่วนใหญ่จะเป็นผ้านุ่งผู้หญิง อาทิ
ผ้าโฮล เป็นลวดลายต้นแบบดั้งเดิมของชาวสุรินทร์เชื้อสายเขมรก็ว่าได้ มีทั้งผ้าโฮลที่เป็นผ้านุ่งของผู้หญิง(ซัมป็วดโฮล) ซึ่งเป็นผ้าลายมัดหมี่ทางขวางสลับกับลายริ้วเฉียง และผ้าโฮลสำหรับผู้ชาย (โฮลเปราะฮ์) ซึ่งจะคล้ายผ้าโฮลของผู้หญิงแต่ไม่มีลายริ้วเฉียงคั่น
ผ้าสมอ เป็นผ้าลายตารางสี่เหลี่ยมเล็กๆประกอบด้วยสีดำ เหลืองทอง เขียวขี้ม้า และแดงเข้ม ผ้านุ่งลายนี้ทอโดยไม่มัดหมี่ ส่วนใหญ่คนสูงอายุนิยมนุ่งอยู่กับบ้าน
ผ้าอันลุยซีม เป็นผ้านุ่งมีลายตามขวางบนพื้นสีต่าง ๆ เช่น สีเหลืองทอง สีเขียว สีแดง และขาว เป็นต้น แต่บางผืนอาจใช้สีม่วงแทนสีขาว ผ้านุ่งลายนี้ไหมเส้นพุ่งจะใช้ควบสองสี
ผ้าอัมปรม เป็นผ้าลายตารางสี่เหลี่ยม มีการมัดย้อมเส้นไหมให้เป็นจุดประสีขาวเด่นจากพื้นสีแดงในตารางสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ โดยมัดย้อมทั้งเส้นยืนและเส้นพุ่ง
ผ้าอัมปรม เป็นผ้าลายตารางสี่เหลี่ยม มีการมัดย้อมเส้นไหมให้เป็นจุดประสีขาวเด่นจากพื้นสีแดงในตารางสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ โดยมัดย้อมทั้งเส้นยืนและเส้นพุ่ง
ผ้าสไบหญิง(ฉะนูดเลิก) เป็นผ้าสีพื้นใช้เทคนิคการทอแบบยกดอก ชาวเขมรนิยมสีขาว ใช้ห่มเป็นสไบทิ้งซ้ายทั้งด้านหน้าและด้านหลัง ชาวกูยนิยมสีดำเรียกว่า ผ้าแก๊บ และชาวไทยลาวเรียกผ้าลักษณะนี้ว่า”ผ้าเหยียบ”
ผ้าขาวม้า เป็นผ้าลายทางยาวมีเชิงผ้าเรียกว่า “เถือะเจีย” ใช้สำหรับผู้ชายคาดเอว และพาดไหล่
เชิงผ้านุ่ง เชิงผ้านี้จะเป็นผ้าผืนแคบ ๆ เก็บขิดลวดลายสวยงามไว้ต่อกับผ้านุ่ง มีการทอทั้งชาวไทยเขมร และไทยกูย
เชิงผ้านุ่ง เชิงผ้านี้จะเป็นผ้าผืนแคบ ๆ เก็บขิดลวดลายสวยงามไว้ต่อกับผ้านุ่ง มีการทอทั้งชาวไทยเขมร และไทยกูย
เชิงผ้านุ่งของชาวไทยเขมรเป็นผ้ามัดหมี่ทอด้วยฟืมเล็กๆเรียกว่า”ปะโบร์” สมัยก่อนนิยมมัดหมี่เป็นลายลีมหรือตีนควาย ต่อมานิยมทอเป็นผืนผ้าที่มีเชิงผ้านุ่งไปพร้อม ๆ กันเลยไม่ต้องมีเชิงมาเย็บติดในภายหลังและผ้าชนิดนี้เรียกว่า”โฮลปะโบร์”
เชิงผ้านุ่งของชาวกูย ผ้านุ่งของสตรีชาวกูยแบ่งออกเป็น ๓ ส่วนคือ หัวซิ่น (อัมเปิล) ตัวซิ่นนิยมไหมควบหรือเรียกว่า”หะจิกระวี” และตีนซิ่น (ยืงเก็บหรือกะบูล) หัวซิ่นจะเป็นผ้าไหมสีแดง กว้างประมาณ ๑๐ นิ้ว ขิดลายด้วยไหมสีขาว แดง เหลือง ดำ สลับสีสลับลายคั่นกันเป็นระยะๆ ตีนซิ่น เป็นผ้าไหมลายทางยาว ประกอบด้วยไหมสีขาว ดำ แดง ตามลำดับ สีดำจะกว้างกว่าสีแดงและสีขาว เมื่อนำมาต่อกับผ้านุ่งจะเป็นลายพาดขวางและใช้ด้านสีขาวต่อเข้ากับตัวซิ่น
ผ้าไหมสุรินทร์ ทอมือ 